|
Fikri ve Sınai Mülkiyet Hukuku
Fikri mülkiyet hukukunun temel ilkeleri şunlardır: Tescil ilkesi, ülkesellik ilkesi, gerçek hak sahipliği ilkesi, rüçhan ilkesi, ön kullanım hakkı, tükenme ilkesi, sessiz kalma nedeni ile hak kaybı ilkesi
Eser: Sahibinin hususiyetini taşıyan ve FSEK‘te öngörülen ilim- edebiyat, musiki, güzel sanatlar ve tasarılar veya sinema eserleri gruplarından birine dâhil olan her çeşit fikri ve sanat eseridir. Bir eserin sahibi o eseri meydana getiren kişidir. Birden çok kişinin meydana getirdiği eser kısımlara ayrılabiliyorsa ortak eser sahipliğinden söz edilir. Bu durumda eser sahiplerinden her biri meydana getirdikleri kısmın sahibidir. Birden çok kişinin meydana getirdiği eser, ayrılmaz bir bütün oluşturuyorsa iştirak halinde eser sahipliğinden söz edilir.
Eser sahibinin manevi hakları: Umuma sunma hakkı, adın belirtilmesi hakkı, eserde değişiklik yapılmasını önleme hakkı, eserin aslına ulaşma hakkı, teşhir hakkı, tahrip etmeyi önleme hakkı.
Mali haklar: İşleme hakkı, çoğaltma hakkı, yayma hakkı, temsil hakkı, yayın ile umuma iletim hakkı.
Diğer haklar: Pay ve takip hakkı, cayma hakkı, vazgeçme hakkı. Eserin toplumda yaygınlaştırmasında katkıda bulunan yapımcı, yayıncı ve icracılar da bağlantılı (komşu) haklar adı altında telif hukuku ile koruma altına alınmıştır. Mali haklar eser sahibinin yaşamı boyunca ve ölümünü takiben 70 yıl süre ile korunurken manevi haklar eser sahibinin yaşamı boyunca korunacaktır. Bağlantılı haklar da kural olarak 70 yıl süre ile korunur. Tecavüz halinde eser sahibinin tespit davası, tecavüzün tespiti davası, tecavüzün meni ve kaldırılması davası ve tazminat davası açılabilir.
Marka: Marka bir işletmenin mal veya hizmetlerini diğer işletmenin mal veya hizmetlerinden ayırt etmeyi sağlayan işarettir. Markanın garanti, reklam ve kaynak olma fonksiyonları vardır. Markalar işaretledikleri şeyin mal veya hizmet olmasına göre emtia ve hizmet markaları olarak ikiye ayrılırlar. Bunun yanında markalar sahipleri ve işlevleri dikkate alınarak ferdi marka, ortak marka ve garanti markası olarak üçe ayrılmaktadır. Kişi adları, sözcükler, şekiller, harfler, sayılar ve malların biçimi veya ambalajları gibi çizimle görüntülenebilen veya benzer biçimde ifade edilen baskı yoluyla yaratılabilen ve çoğaltılabilen her türlü işaret marka olarak tescil edilebilir. Ayırt edicilik marka olarak tescil edilmek için aranan en önemli şarttır. Marka tescil başvurusu TPE’ ye yapılır. Başvuru şartları eksiksiz olarak yerine getirilmişse ve şekli inceleme ve mutlak red nedenleri yönünden reddedilmemiş bir marka tescil başvurusu Resmi Marka Bülteninde yayınlanır. TPE kararlarına itiraz edilebilir. Eksiksiz olarak yapılmış veya eksikleri giderilmiş ve süresi içinde hakkında itiraz yapılmamış veya yapılan itiraz kesin olarak reddedilmiş bir başvuru tescil edilerek sicile kaydedilir. Başvuru sahibine marka tescil belgesi verilir ve bilgiler resmi marka gazetesinde yayınlanır. Marka hakkı koruma süresinin dolması, süresi dolan markanın süresinde yenilenmemesi, marka sahibinin hakkından vazgeçmesi ve markanın hükümsüzlüğü ile sona erer.
Patent: Buluş sahibinin yaratıcı düşüncesinin belirli zaman içinde koruma altına alındığını gösteren belge olarak tanımlanmaktadır. Patentler ürün ve usul patenti ya da incelemeli incelemesiz patent olarak ayrımlara tabidir. Bunun yanında patent konusu buluşu mükemmelleştiren veya geliştiren ve asıl patentin konusu ile bütünlük içinde bulunan buluşların korunması için verilen patentler ek patent olarak isimlendirilir. Patentin konusu buluştur. Patent verilebilmesi için yeni olma, tekniğin bilinen durumunu aşması ve sanayide uygulanabilir olma unsurlarının varlığı gerekmektedir. Kamu düzenine ve genel ahlaka aykırı buluşlara patent verilemez. Patent isteme hakkına sahip kimse Türkiye’de bir patent başvurusu yapabileceği gibi, uluslar arası patent başvurusu da yapılabilir. Patent sahibi veya yetkili kıldığı kişi patentin verildiğine ilişkin ilanın bültende yayınlanmasından itibaren 3 yıl içinde patentle korunan buluşu kullanmak zorundadır. Patentten doğan hak koruma süresinin bitmesi, vazgeçme, yıllık ücretlerin ödenmemesi ve hükümsüzlük hallerinde sona erer. İncelemesiz patentin koruma süresi 7 yıl iken, incelemeli verilen patentin koruma süresi 20 yıldır.
Faydalı model: Faydalılık niteliğine sahip olan buluşlara verilen belgeye faydalı model belgesi denir. Patent ile aynı etkileri doğurmaktadır.
Tasarımlar: Bir ürünün görünümünü diğer ürünlerin görünümünden ayırt etmeye yarayan özelliklerdir. Tescilli tescilsiz tasarım, iki boyutlu, üç boyutlu tasarım, estetik ve işlevsel tasarım, endüstriyel olan ve olmayan tasarım, moda tasarımları, parça ve yedek parça tasarımları, görülmeyen tasarımlar olmak üzere çeşitli türleri vardır. Yenilik ve ayırt edicilik vasıflarını taşıyan tescilli tasarımlar beşer yıllık sürelerle yenilenmek kaydıyla en fazla 25 yıl korunur.
Tescilli sınaî haklar ve bunlara ilişkin başvurular devre kabildir.
Lisans: Hak sahibinin hakkın kullanılması yetkisini lisans alana vermesidir. Lisans alanın edindiği haklara lisans hakları denir. Lisans çeşitleri şunlardır: Bölgesel- ulusal lisans, Basit-inhisari lisans, Normal-Alt lisans, İradi-zorunlu lisans, İvazlı-ivazsız lisans, Tam-kısmi lisans.
Tecavüz halinde hak sahiplerinin talepleri ve açabilecekleri davalar: Hukuk davaları: Tespit davası (delillerin tespiti, tecavüzün tespiti, tecavüzün mevcut olmadığı hakkında dava) Eda davaları (tecavüzün men-i, tecavüzün ref-i, maddi tazminat, manevi tazminat, itibar tazminatı, gasp davası, bitki çeşitlerine bedel davası) Ayrıca ceza davası da açılabilir.
Know-how: Uygun bir şekilde tanımlanmış gizli, esaslı ve temel teknik bilgi topluluğudur. Know-how’un unsurları: gizlilik, esaslılık ve tanımlanabilirlik yani belirliliktir. Know-how alıcısının temel amacı bu yolla elde edilecek bilgiler sayesinde rakiplerine karşı rekabet üstünlüğü sağlamaktır. Bu kapsama girecek bilgiler kural olarak işin doğası gereği gizli olmalıdır. Sağladığı rekabet avantajı nedeni ile başka işletmelerce talep edileceği göz önüne alındığında bir bilgi ve deneyimin bu kapsamda değerlendirilebilmesi için devredilebilir olması yani başkasına naklinin mümkün olması gerekir.
Doktrinde bağımsız ekonomik bir değeri olan ve iktisadi faaliyetler sahibi lehine bir rekabet avantajı sağlayan aleni olmayan ve sahibinin gizli kalmasını istediği her bilgi TİCARİ SIR olarak kabul edilmektedir.
Haksız rekabet: Aldatıcı hareket ve iyi niyet kurallarına aykırı çeşitli şekillerde iktisadi rekabetin her türlü kötüye kullanılmasıdır. Kusur sadece haksız fiile dayanan tazminat davalarının açılabilmesi için aranır. Kötüleme, gerçeğe aykırı bilgi verme, aldatıcı tanıtım, aldatıcı ad ve işaretler kullanma, iltibas, yardımcıların görevini ihlale sevk, başkasının ticari sırlarından faydalanma, gerçeğe aykırı bilgi verme, iş hayatının şartlarına uymama bunlardan birkaçıdır. Bunun sonucunda tespit davası, men davası, düzeltme davası, maddi tazminat davası, manevi tazminat davası davaları açılabilir. Davacılar rakipler, müşteriler mesleki iktisadi birlikler olabilir. En önemli haksız rekabet hali iltibastır. İltibas karışıklık meydana getirerek başkasının müşteri kitlesinden haksız olarak yararlanmaktır.
|
|
|
